سیاست استفاده از هوش مصنوعی در کنفرانس بین‌المللی دی‌بلاک ۲۰۲۶
کنفرانس بین‌المللی دی‌بلاک ۲۰۲۶ استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در پژوهش علمی را به رسمیت می‌شناسد و آن را بخشی از واقعیت امروز تولید دانش می‌داند. این سیاست نه برای محدود کردن استفاده از این ابزارها، بلکه برای تعیین چارچوب مسئولانه آن تدوین شده است. اصل اساسی ساده است: هوش مصنوعی می‌تواند در خدمت پژوهشگر باشد، اما مسئولیت علمی اثر همواره بر عهده انسان است.
استفاده از هوش مصنوعی توسط نویسندگان
1. شفافیت و اعلام استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی:
نویسندگان موظفند هرگونه استفاده موثر از ابزارهای هوش مصنوعی در تهیه مقاله را به‌صورت شفاف اعلام کنند. این اعلام باید شامل نام ابزار یا مدل مورد استفاده، تاریخ یا بازه زمانی استفاده، و توضیحی روشن درباره نوع و میزان استفاده از ابزار باشد. استفاده از هوش مصنوعی برای ویرایش زبانی، بهبود نگارش، ایده‌پردازی اولیه، خلاصه‌سازی یا سایر کمک‌های محدود باید در بخش Acknowledgments یا در یک بخش مستقل با عنوان AI Disclosure ذکر شود. در صورتی که از هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها، پردازش اطلاعات، ایجاد یا پردازش تصاویر و نمودارها، یا سایر بخش‌های روش پژوهش استفاده شده باشد، نحوه استفاده باید در بخش Methods یا بخش مرتبط مقاله نیز توضیح داده شود. صرفا ذکر عبارت کلی «از هوش مصنوعی استفاده شده است» برای رعایت الزامات افشا کافی نیست.
2. نویسندگی و مسئولیت‌پذیری:
ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده یا نویسنده همکار مقاله معرفی شوند. مسئولیت کامل محتوای علمی، اصالت، صحت داده‌ها، تحلیل‌ها، ارجاعات و نتیجه‌گیری‌های مقاله بر عهده نویسندگان انسانی است. تولید یا بازتولید بخش‌های اساسی و علمی مقاله توسط هوش مصنوعی، از جمله استدلال‌های اصلی، یافته‌ها، تحلیل‌ها و نتیجه‌گیری‌های علمی، مجاز نیست. استفاده محدود از ابزارهای هوش مصنوعی برای ویرایش زبانی، بهبود نگارش، ایده‌پردازی اولیه، خلاصه‌سازی یا کمک‌های فنی، مشروط به اعلام شفاف و بررسی انسانی، مجاز است. معیار تشخیص این است: آیا حذف خروجی هوش مصنوعی، محتوای علمی اثر را به‌طور اساسی تغییر می‌دهد؟ اگر پاسخ بله است، سهم هوش مصنوعی از حد مجاز فراتر رفته است.
3. استناد به خروجی هوش مصنوعی:
خروجی ابزارهای هوش مصنوعی مولد نباید به‌عنوان منبع اصلی یا جایگزین منابع علمی معتبر مورد استناد قرار گیرد. نویسندگان موظفند ادعاها، داده‌ها و منابع ارائه‌شده توسط ابزارهای هوش مصنوعی را به منابع اولیه و معتبر ارجاع دهند و صحت تمامی ارجاعات را بررسی کنند. استفاده از منابع یا ارجاعاتی که صرفا توسط یک ابزار هوش مصنوعی تولید شده و توسط نویسنده راستی‌آزمایی نشده‌اند، قابل قبول نیست.
4. استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی:
استفاده از هوش مصنوعی باید به‌صورت اخلاقی و مسئولانه انجام شود و از سرقت علمی، نقض حقوق مالکیت فکری و کپی‌رایت، جعل داده‌ها یا ارائه نادرست نتایج پژوهش اجتناب شود. نویسندگان موظفند اطمینان حاصل کنند که محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی ناقض حقوق مالکیت فکری نیست و در موارد لازم، ارجاعات مناسب ارائه شده است.
5. حریم خصوصی و رضایت:
نویسندگان هنگام استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی که داده‌ها، به‌ویژه داده‌های حساس یا شخصی، را پردازش می‌کنند، موظف به رعایت قوانین و مقررات مربوط به حریم خصوصی و حفاظت از داده‌ها هستند. رضایت‌های لازم باید اخذ شده و محرمانگی داده‌ها حفظ شود.
6. کنترل کیفیت و راستی‌آزمایی:
نویسندگان مسئول بررسی صحت و قابلیت اطمینان محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی هستند. کنترل دقیق کیفیت و نظارت انسانی برای رعایت استانداردهای نشر علمی ضروری است.
7. محتوای پنهان یا دستورات تزریقی:
درج هرگونه متن، دستور یا محتوای پنهان با هدف تاثیرگذاری بر فرآیند داوری انسانی یا سامانه‌های ارزیابی خودکار، از جمله prompt injection، ممنوع است. در صورت شناسایی چنین مواردی، دبیرخانه می‌تواند مقاله را برای بررسی تخلف پژوهشی ارجاع دهد و در صورت احراز تخلف، اقدامات مقتضی مطابق با مقررات کنفرانس اتخاذ خواهد شد. (دبیرخانه دی‌بلاک از ابزارهای تشخیص محتوای پنهان در بررسی مقالات استفاده می‌کند.)
استفاده از هوش مصنوعی توسط داوران
داوران در صورت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای کمک به نگارش یا ویرایش گزارش داوری، موظفند این استفاده را به دبیرخانه اعلام کنند. با این حال، مسئولیت ارزیابی علمی، نظرات و تصمیم نهایی درباره مقاله صرفا بر عهده داور است. بارگذاری متن کامل، بخش‌هایی از مقاله، داده‌های داوری، جداول، شکل‌ها یا هرگونه اطلاعات محرمانه مربوط به مقاله در ابزارهای هوش مصنوعی عمومی ممنوع است.
تصاویر تولید شده توسط هوش مصنوعی
استفاده از هوش مصنوعی برای تولید یا ویرایش تصاویر، نمودارها و اشکال علمی باید به‌صورت شفاف اعلام شود. در مواردی که تصویر یا نمودار بر اساس داده‌های پژوهش تولید شده است، نویسندگان مسئول صحت و عدم تحریف داده‌ها هستند. تصاویر تولیدشده توسط AI که ماهیت واقعی یا مستند ندارند باید به‌وضوح به‌عنوان تصاویر تولید شده با هوش مصنوعی مشخص شوند.
در یک نگاه
پیش از ارسال مقاله، این سه مورد را چک کنید:
۱- استفاده از هوش مصنوعی را به‌طور کامل و مشخص اعلام کنید: نام ابزار، تاریخ، و نقش آن در اثر.
۲- تولید یا بازتولید بخش‌های اساسی و علمی مقاله توسط هوش مصنوعی، از جمله استدلال‌های اصلی، یافته‌ها، تحلیل‌ها و نتیجه‌گیری‌های علمی، مجاز نیست. استفاده محدود از ابزارهای هوش مصنوعی برای ویرایش زبانی، بهبود نگارش، ایده‌پردازی اولیه، خلاصه‌سازی یا کمک‌های فنی، مشروط به اعلام شفاف و بررسی انسانی، مجاز است.
۳- در صورت استفاده از هوش مصنوعی برای پردازش داده‌های حساس یا شخصی، ملاحظات حریم خصوصی را رعایت کنید.
عدم افشای عمدی استفاده از هوش مصنوعی، یا ارائه اطلاعات نادرست درباره نحوه استفاده از آن، ممکن است به‌عنوان تخلف پژوهشی تلقی شود و بسته به ماهیت و میزان تخلف، منجر به رد مقاله یا سایر اقدامات مطابق با مقررات کنفرانس شود.
نکات کلیدی
- هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری ارزشمند برای پژوهش و نگارش باشد، اما نمی‌تواند جایگزین قضاوت و مسئولیت‌پذیری انسانی شود.
- شفافیت و رعایت ملاحظات اخلاقی، از اصول اساسی استفاده از هوش مصنوعی در نشر علمی است.
- کنفرانس بین‌المللی دی‌بلاک بر استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی، در راستای تکمیل تخصص انسانی و کمک به پیشبرد دانش، تاکید دارد.
توجه: این سیاست بر اساس درک و دانش فعلی از هوش مصنوعی تدوین شده است و ممکن است هم‌زمان با پیشرفت و تحول این فناوری به‌روزرسانی شود.
سوالات متداول
بله. طبق این سیاست، حتی «ویرایش زبانی و بهبود نگارش» هم نوعی استفاده مؤثر محسوب می‌شود و باید در بخش Acknowledgments یا AI Disclosure ذکر شود؛ فقط لازم نیست جزئیات فنی روش‌شناسی برایش بنویسید، چون در حیطه Methods قرار نمی‌گیرد.
ترجمه هم نوعی استفاده از ابزار محسوب می‌شود و باید افشا شود، چون بر متن نهایی اثر گذاشته. اما مسئولیت صحت علمی ترجمه (اینکه معنا یا داده‌ها دستکاری نشده باشند) با شماست.
مجاز است، اما با یک شرط مهم: نباید هیچ منبعی که AI پیشنهاد داده مستقیما و بدون راستی‌آزمایی مورد استناد قرار گیرد. باید هر رفرنس را خودتان در پایگاه‌های علمی معتبر پیدا و تایید کنید.
خیر. چون این نوع استفاده مربوط به «روش پژوهش» است، باید علاوه بر ذکر در Acknowledgments، در بخش Methods هم توضیح دهید که چه کاری با چه ابزاری انجام شده.
یک معیار عملی ارائه داده شده است: اگر خروجی AI را از مقاله حذف کنید، آیا محتوای علمی اثر (استدلال، یافته، نتیجه‌گیری) به‌طور اساسی تغییر می‌کند؟ اگر جواب «بله» است، یعنی از حد مجاز عبور کرده‌اید.
بله، دقت لازم است. باید نام ابزار یا مدل و تاریخ یا بازه زمانی استفاده مشخص شود، نه فقط اشاره‌ی کلی به اینکه از هوش مصنوعی استفاده شده.
هر گونه استفاده از AI در تولید یا ویرایش تصاویر و نمودارهای علمی باید اعلام شود. اگر تصویر ماهیت مستند یا واقعی ندارد (مثلا یک تصویر مفهومی)، باید صراحتا به‌عنوان تصویر تولیدشده با AI برچسب‌گذاری شود.
عدم افشای عمدی به‌عنوان تخلف پژوهشی تلقی می‌شود و بسته به شدت موضوع، می‌تواند منجر به رد مقاله یا اقدامات انضباطی دیگر طبق مقررات کنفرانس شود.
داور می‌تواند برای کمک به نگارش گزارش از AI استفاده کند اما باید این را به دبیرخانه اعلام کند. اما آپلود متن کامل یا بخشی از مقاله، داده‌ها، جداول یا هر اطلاعات محرمانه در ابزارهای AI عمومی به‌طور کامل ممنوع است.
منظور قرار دادن متن یا دستورات مخفی (مثلا در متادیتای فایل) در مقاله است که هدفش گمراه کردن سیستم‌های خودکار داوری یا ابزارهای تشخیص AI باشد. این کار کاملا عمدی محسوب می‌شود و دبیرخانه با ابزارهای تشخیص محتوای پنهان آن را بررسی می‌کند؛ نگرانی برای استفاده‌ی عادی و شفاف از ابزارهای متعارف وجود ندارد.
